Podróż na Południe

Jedną z rzeczy, których się nauczyłem prowadząc ten blog jest to, że nie ma rzeczy, informacji, spraw, historii oczywistych. Że nigdy nie można z góry zakładać, że czytelnik coś na pewno wie.

Nie wątpię, że stali, regularni goście na tych stronach mają z pewnością wyższy niż przeciętny poziom wiedzy na temat Ameryki Łacińskiej. Ale Ci co trafiają tutaj przypadkowo już niekoniecznie. Więc żeby ich także przyciągnąć, zachęcić do powracania tutaj, do zainteresowania się tematem, staram się jak najczęściej tłumaczyć sprawy, które dla wielu mogą być ewidentne. Piszę więc np. Santiago de Chile, a nie po prostu Santiago, aby uniknąć nieporozumień.

Kiedyś zresztą, gdy kupowałem w Europie bilet lotniczy do chilijskiej stolicy, przytrafiło mi się zabawne quid pro quo:

-Musze lecieć w przyszłym tygodniu, na kilkanście dni do Santiago, jakie są dostępne taryfy? – zapytałem w agencji sprzedającej bilety.
-No nie najlepsze- odpowiedziała bez entuzjazmu pani „Travel Adviser”, po kilku chwilach stukania w klawiaturę swego komputera.
I tu padła cena...
Nie byłby to wprawdzie najtańszy bilet do z Europy do Chile w mojej podróżniczej karierze, ale na pewno wyjątkowo atrakcyjny.
–Jaka kompania?- pytam się na wszelki wypadek.
–Iberia- słyszę.
No w sumie mogłem się tego spodziewać, to oni są zazwyczaj najtańsi na tej trasie- pomyślałem sobie.
–No dobra, bukujemy- powiedziałem na głos i podałem interesujące mnie daty.
Pani ponownie poklepała w klawiaturę, spytała się, czy przy oknie, ja potwierdziłem... No i na szczeście wtedy dostałem wydruk rezerwacyjny do kontroli.
Nie plan lotu, gdzie wszystko jest ładnie rozpisane, ale taki „print” z systemu, pełen skrótów i cyferek. Nie po raz pierwszy miałem coś takiego w ręku, więc od razu pewne informacje mnie zdziwiły. Pierwszą rzeczą jaka przyciągnęła mój wzrok, była godzina przylotu do celu – późnym wieczorem. Tymczasem samoloty z Europy do Chile prawie zawsze dolatują nad ranem. Po drugie model samolotu. Mały, nie na międzykontynentalne trasy. Hmmm... to chyba jakiś błąd... Dane coraz bardziej mi się nie zgadzały. W końcu patrzę na trasę: CDG (byłem wówczas w Paryżu),MAD,SCQ... SCQ?
–Czy to na pewno jest do Santiago?- pytam się, z niedowierzaniem.
–Oczywiście!- odpowiedziała kobieta zniecierpliwionym tonem, typu co-on-sobie-myśli-że-niby-nie-znam-się-na-swojej-pracy.
-Santiago de Chile?- nie dałem mimo wszystko za wygraną...
-No trzeba było od tego zacząć!- pani do mnie, z pretensjami.
I tak omal nie kupiłem biletu do Santiago. Santiago de Compostela. W Hiszpanii...
A pani Travel Adviser miała w sumie od początku rację. Jak na tą trasę, bilet był rzeczywiście drogi...

Ale nie o lataniu dzisiaj chciałem. Wróćmy do bloga i wątpliwości jakie miewają czytelnicy. Doskonałym miernikiem stopnia znajomości Ameryki Łacińskiej w wśród Polaków są zdania i pytania, po wklepaniu których do Googla, niektórzy trafiają na Podróż na Południe. „Stolica Argentyny?” to np. jeden z wyszukiwarkowych evergreenów.
Nie gniewajcie się więc, że gdy pisze o Buenos Aires to zawsze wyjaśniam kto to taki... :)

Jednak to nie geograficzne wątpliwości najbardziej mnie zaskakują. Nie, z największym zdziwieniem odkrywam pytania o języki używane w Ameryce Łacińskiej. Powtarzają się one kilkanaście, kilkadziesiąt razy dziennie. Np. tylko dzisiejszego przedpołudnia na ten blog trafili internauci szukający następujących informacji (pisownia oryginalna):

- jakim językiem posługują się ludzie w brazylii – pytanie z Raciborza,

- Meksyk jaki jenzyk – pytanie z Warszawy,

- angielski jezyk oficjalny Wenezuela – wątpliwość z Bełchatowa,

- Gwatemala po jakiemu mowia – gość z Chicago,

- banany Ameryka Lacińska w jakim języku – z Krakowa (cokolwiek by to miało znaczyć),

- portugalski Brazylia czy Peru – nie wiem skąd,

- Paragwaj jaki jezyk angielski – z Łodzi,

- jakim językiem posługuje się Wenezuela – Poznań,

- Ameryka Lacinska w jakim jezyku – Gdańsk.

Stałych czytelników proszę więc o wybaczenie, ale odpowiem na te pytania. Więcej - napiszę dokładnie jakich języków używa się w całej Ameryce Łacińskiej. Zakładając oczywiście, że pytania te zadają potencjalni turyści, tudzież uczniowie lub studenci, a nie naukowcy-etnografowie. Więc ograniczę się do języków oficjalnych, nie tych – wielorakich – którymi posługują się Indianie.

Zanim przejdę do szczegółów, zacznę od uogólnienia, które – w przeciwieństwie do większości uogólnień – akurat w tym wypadku jest dość trafne:

W Ameryce Łacińskiej mówi się po hiszpańsku.

Od tej generalnej reguły jest jednak kilka, ale niewiele, wyjątków. Jest jeden wyjątek duży, dwa wyjątki małe i jeden pół-wyjątek. Duży to oczywiście Brazylia, gdzie mówi się po portugalsku. Małe to Gujana, i Surinam, a wyjątek częściowy to Belize. Ale to też dyskusyjne, bo teoretycznie kraje, w których nie mówi się w którymś z języków wywodzących się z łaciny, nie są częścią Ameryki Łacińskiej (patrz komentarze pod notką).

Językową podróż po Amerzce Łacińskiej przeprowadzimy zgodnie z nazwą tego bloga, czyli z północy na południe. Zaczynamy od Meksyku:

• Meksyk – język oficjalny: hiszpański.
• Gwatemala – język oficjalny: hiszpański, nie wszyscy Gwatemalczycy go jednak znają. Wielu Indian mówi tylko i wyłącznie w jednym z blisko 30 lokalnych języków, w większości należących do grupy maja.
• Belize – język oficjalny: angielski. Jest to, jak pisałem, pół-wyjątek, bo zdecydowana większość mieszkańców tego kraju mówi jednak po hiszpańsku, bądź/i kreolsku. Aż 46 proc. mieszkańców Belize za swój ojczysty język uważa hiszpański, tylko 4 proc. twierdzi, że to angielski. Jednak 80 proc. mieszkańców, w mniejszym lub gorszym stopniu, speaks english.
• Honduras – język oficjalny: hiszpański.
• Salwador – język oficjalny: hiszpański.
• Nikaragua – język oficjalny: hiszpański (ale ok. 10 proc. mieszkańców mówi po angielsku).
• Kostaryka – język oficjalny: hiszpański.
• Panama – język oficjalny: hiszpański.
• Kolumbia – język oficjalny: hiszpański (języki indiańskie mają status regionalnych języków oficjalnych, jednak niemal wszyscy kolumbijscy Indianie mówią też po hiszpańsku).
• Wenezuela – język oficjalny: hiszpański, (języki indiańskie mają status regionalnych języków oficjalnych, jednak większość wenezuelskich Indian mówi też po hiszpańsku).
• Gujana – język oficjalny: angielski (istnieje też 7 urzędowo uznanych tzw. języków regionalnych, jednym z nich jest... hindi).
• Surinam – język oficjalny: holenderski (istnieje też 18 urzędowo uznanych tzw. języków regionalnych, wśród nich m.in. hindi, kantoński dialekt chińskiego i angielski).
• Brazylia – język oficjalny: portugalski.
• Ekwador – język oficjalny: hiszpański.
• Peru – język oficjalny: hiszpański (lokalnie także indiańskie języki keczua i ajmara).
• Boliwia – język oficjalny: hiszpański, keczua i ajmara.
• Chile – język oficjalny: hiszpański.
• Paragwaj – język oficjalny: hiszpański i guarani.
• Argentyna – język oficjalny: hiszpański (a także, w jednej z prowincji, guarani).
• Urugwaj – język oficjalny: hiszpański.

Teraz już chyba wszystko jasne... Pozostała Gujana Francuska, ale to nie państwo i co więcej nazwa nie pozostawia chyba wątpliwości w jakim języku się tam mówi. Gdyby jednak wątpliwości były, to je zdecydowanie rozwiewam: mówi się po francusku.

Na koniec jeszcze jedna uwaga, siłą rzeczy końcowa. To też niby oczywiste, ale też wiele osób jest tym zaskoczonych: jeśli ktoś nauczył się hiszpańskiego w Madrycie, bądź portugalskiego w Lizbonie, to nie znaczy że nie będzie miał żadnych problemów językowych w Ameryce Łacińskiej. Tutejszy hiszpański i portugalski różnią się, czasami dość znacznie, od europejskich „oryginałów”. Więcej – różnice są także między poszczególnymi latynoskimi państwami.

Jeśli kogoś te językowe niuanse interesują to zapraszam do kliknięcia w zakładkę Español latino. O portugalskim z Brazylii wspominałem zaś tutaj.