Podróż na Południe

Jak myślicie? Komu w ciągu ostatnich kilkunastu dni wystawiono w Ameryce Południowej aż dwa olbrzymie pomniki? Tak olbrzymie, że jeden z nich pretenduje wręcz do grona największych monumentów na kontynencie?

Zagadka nie jest chyba zbyt trudna. Tak uhonorowaną osobą jest Ernesto Guevara de la Serna, czyli „El Che”. 14 czerwca minęło bowiem 80 lat od daty jego urodzin, w argentyńskim mieście Rosario. I to właśnie tam wystawiono mu pierwszy pomnik. Autorem wykonanego z brązu posągu jest dość znany argentyński artysta Andrés Zerneri. To on wpadł na pomysł, aby pomnik zrobić z wykonanych z brązu przedmiotów, jakie w ogólnonarodwej zbiórce przekazać mieli Argentyńczycy.

Odpowiedź na jego apel była jednak dość umiarkowana – metalowe przedmioty na pomnik El Che przekazało około 15 tysięcy osób. Wśród darów było m.in. 75 tysięcy starych kluczy, ale też kilkaset... metalowych krucyfiksów. Bronzu wciąż jednak było zbyt mało aby wytopić 4-metrową figurę. Projekt skonkretyzowano w końcu dzięki władzom Rosario, które – z publicznych pieniędzy – zakupiły brakujący artyście metalowy złom. Miejscy rajcowie wyjaśniali, że, komu jak komu, ale najsłynniejszemu Rosaryjczykowi pomnik w mieście się należy.

Pomnik Che Guevary w Rosario, fot: © Facundo A. Fernández

„To nie my wybudowaliśmy El Che. To on, w tym zbiorowym wysiłku nas zbudował, zjednoczył. W tym posągu, w temperaturze 900 stopni, stopiły się, połączyły historie żyć tysięcy ludzi, wszystkich donatorów” – tłumaczył w trakcie ceremonii inauguracji Zerneri. „Ernesto Che Guevara – lekarz, żołnierz, polityk, dyplomata, minister, lider, marzyciel, bojownik – po 80 latach podróżowania po świecie, osobiście i poprzez swe nieśmiertelne idee, powrócił do swojego rodzinnego miasta. W berecie, z brodą i długimi włosami i z tym swym niezłomnym spojrzeniem.” – wyjaśniał artysta.

Kolejny pomnik, jeszcze większy (i to znacznie) odsłonięto w minionym tygodniu w Boliwii. Czyli w kraju, w którym Che Guevara, w 1967 roku, został zabity. Aż 7-metrowej wysokości monument stanął w El Alto, robotniczym mieście sąsiadującym z La Paz.

Boliwijski El Che też powstał z metalu. Nie jest jednak jednolitą, przetopioną bryłą, jak ten z Rosario. Lokalny artysta Félix „Tupa” Durán swego Che Guevarę wykonał z blisko 7. ton odpadków złomowych, znalezionych gdzieś na miejskich ulicach i wysypiskach, metalowych kawałków. Tupa spawał je ze sobą, przycinał, naginał... I wyszedł z tego El Che z karabinem w jednym ręku i z pokojową gołębicą w drugim, dumnie trzymający nogę na rozpłaszczonym orle, symbolizującym – jak wyjaśnił artysta – „jankeski imperializm”. Pomnik oklaskali nie tylko przedstawiciele boliwijskiego rządu, ale też zaproszeni na ceremonię ambasadorowie bratnich państw: Kuby, Kostaryki, Meksyku i Chin. Tupa sprecyzował, że karabin był konieczny, ponieważ „droga do prawdziwego socjalizmu nie jest łatwa i pokonuje się ją z bronią w ręku”. Na cokole pomnika znajduje się natomiast inskrypcja: „Naród w hołdzie w 80 rocznicę urodzin bohaterskiego dowódcy, bojownika Ernesto Guevara de la Serna el Che, 14-06-1928".

Nie myślcie jednak, że Che Guevara jest w Ameryce Łacińskiej nieskazitelną ikoną. Zwłaszcza w Argentynie uroczystościom w Rosario towarzyszyła trwająca do dzisiaj polemika. I wiele jest głosów, że Che i jego rewolucja były ślepe, okrutne i krwawe. I że osobie, która zabijała i zlecała zabijanie za nierewolucyjne poglądy, pomników wystawiać się nie powinno. Nawet jeśli to był znany na cały świat Argentyńczyk.

Zresztą wcale bym się nie zdziwił, gdyby pomnik w Rosario, wcześniej czy później, spotkał koniec podbny do tego, jakim zakończył swą krótką, ubiegłoroczną egzystencję, monument na cześć Che Guevary w wenezuelskich Andach. Zresztą już się zaczęło – zaledwie w dwa tygodnie po jego odsłonięciu ktoś wymalował na argentyńskim pomniku swastyki. Ledwie je usunięto, gdy na cokole pojawił się kolejny kontestujący dokonania Che Guevary napis: „Evita i Peron – to była rewolucja!”