Podróż na Południe

Dziwne rzeczy działy się minionej nocy w Caracas. Tak dziwne, że nie wiadomo czy kiedykolwiek się dowiemy co i jak dokładnie się wydarzyło...

Wenezuelczycy głosowali wczoraj w referendum nad zgłoszonym przez prezydenta Hugo Cháveza projektem zmian w konstytucji. Projektem, który – zgodnie z jego zapewnieniami – miał dać „więcej władzy w ręce ludu”, a zdaniem opozycji „wzmocnić i scentralizować władzę w rękach prezydenta”.

Chávez tłumaczył, że reformy są niezbędne, gdyż potrzebuje czasu i narzędzi aby wprowadzić w kraju „socjalizm XXI wieku”. Dlatego właśnie proponowane przez niego zmiany przewidywały m.in. zniesienie limitu prezydenckich reelekcji: zgodnie z obecną konstytucją Chávez w 2013 roku nie będzie mógł się ponownie ubiegać o prezydencki fotel. Ale gdyby reforma konstytucji została zaakceptowana Hugo teoretycznie mógłby pozostać prezydentem dożywotnio. Sam zresztą, podczas jednego z przedreferendalnych mityngów, zapewnił że ma ochotę rządzić Wenezuelą „do roku 2050, albo nawet i dłużej jeśli zdrowie pozwoli”. Jego reformy przewidywały także zniesienie niezależności Banku Centralnego , wprowadzały nowe „rewolucyjne” formy własności, a także np. organiczenie wolności prasy i prawa do procesu w przypadku wprowadzenia stanu wyjątkowego.

Wszystko wskazuje na to, że chávezowski apetyt na władzę stał się jednak tym razem zbyt wielki. Głosy krytyki pojawiły się nawet wśród najbliższych prezydenckich współpracowników i dotychczasowych popleczników. Projekt reform skrytykował nie tylko wenezuelski ombudsman, nie tylko należąca do rządowej koalicji partia Podemos , ale nawet były minister obrony, emerytowany generał Raúl Baduel. Ten sam, który podczas próby obalenia Cháveza w 2002 roku , stanął u jego boku i doprowadził do jego powrotu na prezydencki fotel.

Baduel jest nadal niesamowicie popularny w wenezuelskim wojsku, więc jego niedawne słowa, że Chávez dryfuje w stronę dyktatury i apel o głosowanie przeciw prezydenckiemu projektowi, odebrane zostały w Wenezueli za ostrzeżenie, że armia ponownie nie stoi murem za prezydentem.

Chávez tych krytycznych głosów wydawał się mimo wszystko niezauważać. Przeciwnie – podczas poprzedzającej referendum kampanii, starał się upersonifikować znaczenie tego głosowania, zmienić je w plebiscyt swej popularności. „Głosując za reformami, głosujecie na mnie, głosując przeciw popieracie Imperium (czyli Stany Zjednoczone)” – powtarzał do znudzenia na mityngach w najbiedniejszych dzielnicach, stanowiących bazę jego elektoratu.

Mimo tych wszystkich wysiłków, mimo zaangażowania w kampanię całego państwowego aparatu, mimo tradycyjnych presji na pracowników budżetówki, na tydzień przed referendum niektóre sondaże pokazywały, że prezydent, po raz pierwszy podczas tych 9 lat na czele kraju, może przegrać głosowanie. Mówiono o 5-6 procentowej przewadze przeciwników konstytucyjnych reform. Ale wobec nieustannych zapewnień Cháveza, że on na pewno to referendum wygra, opozycja coraz bardziej obawiała się fałszerstwa wyników. Zwłaszcza, że tym razem Wenezuela nie zaprosiła międzynarodowych obserwatorów, tłumacząc to... „brakiem czasu”.

Wczoraj, w dniu głosowania, w Caracas sytuacja była nerwowa. Najpierw wiceprezydent Jorge Rodríguez, łamiąc prawo, jeszcze przed zamknięciem lokali wyborczych obwieścił zwycięstwo konstytucyjnej reformy. Powołując się na sondaż przeprowadzony przez firmę Datanálisis , oznajmił że obóz rządowy na ok. 6 proc. przewagi nad opozycją. Problem w tym, ze dosłownie kilka minut później, przedstawiciel Datanálisis zaprzeczył rewelacjom wiceprezydenta i stwierdził, że według ich obliczeń wyniki są inne. Nie sprecyzował jednak jakie. Mimo to ubrani w czerwone koszule zwolennicy Cháveza wylegli na ulice stolicy i rozpoczęli „spontaniczne” choć od dawna przygotowane festyny. W niebo poleciały nawet fajerwerki. Tymczasem oficjalnych wyników nadal nie było...

Wenezuelczycy, którzy już dawno zinformatyzowali swe głosowania, przyzwyczajeni są do tego, że wyniki podawane są tuż po zamknięciu lokali. Tymczasem wczoraj po ich zamknięciu nastąpiła cisza. Żadej oficjalnej reakcji, żadnego komunikatu... Zauważono jedynie, że wieczorem przybyło żołnierzy wokół siedziby Narodowej Rady Wyborczej (CNE), a nad miastem pojawiły się też wojskowe śmigłowce. Gerardo Blyde, jeden z przywódców opozycji zaapelował do rządu o spokój – „My mamy już zarówno wyniki sondaży i nieoficjalne wyniki z ponad 80 proc. lokali wyborczych. I rząd na pewno też je ma. Mam nadzieję, że rząd je przeanalizuje i wyciągnie należyte wnioski. Że zwycięży rozsądek i zostanie zachowany spokój. My nie będziemy podawać wyników, bo to nie nasza rola. Czekamy...” Wyników jednak nadal nie było.

Szefowa CNE, Tibisay Lucena, przed telewizyjnymi kamerami pojawiła się dopiero po 1 w nocy. I ku zaskoczeniu wszystkich oświadczyła, że po przeliczeniu ponad 80 proc. oddanych głosów, większość – 50,7 proc. – jest przeciw reformie konstytucyjnej. I Lucena od razu zaznaczyła, że choć pozostało jeszcze trochę głosów do zliczenia, to „tendencja jest nieodwracalna”. I ani słowa wyjaśnienia o tym co wydarzyło podczas ponad 8 godzin, które minęły od zamknięcia lokali wyborczych, ani słowa o tym dlaczego to wszystko tak długo trwało. Lucena zaapelowała jedynie do świętujących zaanonsowane wcześniej zwycięstwo zwolenników Cháveza, aby „spokojnie wrócili do domów”.

Także sam Chávez, który chwilę potem pojawił się na zaimprowizowanej konferencji prasowej, natychmiast i bez najmniejszego wahania zaakcpetował swoją porażkę i pogratulował „pyrrusowego zwycięstwa” opozycji. Zapowiedział jednak, że nie uważa sprawy reformy konstytucji za przegraną. „Propozycja reform nadal żyje, będziemy nad nią nadal pracować” – zapewnił.

Opozycja ma tymczasem nadzieje, że porażka Cháveza otworzy drogę do dialogu władzy z opozycją i narodowego pojednania. „Może wreszcie zaczniemy ze sobą rozmawiać” – zadeklarował gubernator stanu Zulia i przeciwnik Cháveza w ostatnich wyborach prezydenckich, Manuel Rosales.

Oby...