Podróż na Południe

I znowu, poniekąd wbrew sobie, musze napisać kilka słów związanych z tak pogardzanym przede mnie futbolem. Ale okazja jest ku temu nie lada. Otóż Seleção, czyli tak uwielbiana w Brazylii reprezentacja tego kraju w piłce nożnej powróciła w tym tygodniu, po aż siedmiu latach przerwy, na mityczny stadion Maracana w Rio de Janeiro.

Fot: © iko

Historia tego stadionu jest typowo brazylijska i mieszają się w niej korupcyjne afery, dezorganizacja, ociarająca się o megalomanię narodowa duma i – oczywiście – bezgraniczna miłość do kopanej piłki. Decyzja o jego budowie w 1948 roku, gdy Brazylii przyznano prawo do organizacji, dwa lata później, piłkarskich mistrzostw świata. Był to pierwszy, i póki co ostatni, Mundial w Brazylii! Brazylijczycy chcieli się więc pokazać od najlepszej strony – Maracana miała być największym i najbardziej nowoczesnym stadionem na świecie.

Niestety na Mundial w 1950 roku Bryzylijczycy zdążyli zrealizować tylko to pierwsze założenie – stadion był rzeczywiście wielki. Ale nowoczesności zabrakło. Brazylijczycy nie wyrobili się po prostu z terminami. Gdy 16 czerwca 1950 roku rozegrano inaugurujące stadion spotkanie między Rio All Stars i São Paulo All Stars, stadion wciąż zakryty był rusztowaniami, większość ławek nie była zamontowana i nie działała na jego terenie... żadna toaleta. Oczywiście niewiele lepiej było tydzień później, gdy przed 81. tysiącami widzów mecz Brazylia – Meksyk oficjalnie rozpoczął mistrzostwa świata. I z każdym rozgrywanym tam spotkaniem liczba kibiców na stadionie rosła...

Piłkarski rekord wszechczasów pobity został 16 lipca 1950 roku – tego dnia na Maracanie odbył się mecz Brazylii z Urugwajem, który miał zdecydować o mistrzowskim tytule. Brazylijczycy już od samego rana świętowali tytuł, po sięgnięcie którego miało być tylko formalnością. Atmosfera narodowego święta udzieliła się także organizatorom i choć sprzedano aż niemal 174 tysiące biletów, postanowiono wpuścić na stadion każdego chętnego. W efekcie, gdy angielski sędzia George Reader rozpoczął spotkanie, na trybunach Maracany stało około 210 tysięcy kibiców! I to niemal sami Brazylijczycy! Którzy wpadli w zbiorową histerio-euforię, gdy na początku drugiej połowy ich zespół strzelił pierwszą bramkę!

Humory nie popsuły się nawet gdy, kilkanaście minut później, Urugwajczycy wyrównali. Dopiero gdy na 11 minut przed końcem spotkania Alcides Edgardo Ghiggia strzelił dla Urugwaju drugiego gola na stadionie zapadła absolutna cisza. 210 tysięcy osób znieruchomiało i wstrzymało oddech. Jules Rimet, ówczesny szef FIFA, wspominał później: „Ta cisza była chwilami nie do wytrzymania. Było w niej coś śmiertelnie przerażającego”.

Gdy angielski arbiter odgwizdał koniec meczu wynik był nadal 1-2 dla Urugwaju. Urugwaj zdobył mistrzostwo świata! Publiczność bez słowa zaczęła opuszczać stadion nie czekając na wręczenie Pucharu zwycięzcom. Marcanę opuścili także brazylijscy organizatorzy Mundialu, zabierając nawet muzyków, którzy mieli uświetnić finałową ceremonię. A Jules Rimet z przerażeniem odkrył, że na przygotowanych przez brazylijską federację futbolową mistrzowskich medalach wygrawerowano... nazwiska brazylijskich graczy. Urugwajczycy dostali je dopiero kilka tygodni później, gdy ze złotych krążków usunięto przegranych.

Dla wielu Brazylijczyków „Maracanaço” bo taką nazwę nosi ta historyczna porażka jest po dziś dzień największą sportową hańbą. Szok był tak wielki, że Brazylia po owym meczu postanowiła zmienić w swej reprezentacji niemal wszystko – od trenera, przez zawodników, po kolor koszulek.

Na szczęście stadion pozostał. Wciąż nieskończony! 21 marca 1954 roku ustanowiony został na nim kolejny, nadal obowiązujący światowy rekord: na rozgrywany tego dnia mecz Brazylia – Paragwaj sprzedano ponad 183 tysiące biletów. I to mimo, że... budowa nadal trwała. Oficjalnie zakończono ją dopiero w 1965 roku!

W 1992 roku, podczas ligowego meczu zawaliła się część trybuny. W wypadku zginęły dwie osoby, a ponad 50 zostało rannych. Zmusiło to władze stanu Rio de Janeiro, które są właścicielem obiektu, do rozpoczęcia prac remontowych. Które, z przerwami, trwały niemal 15 lat. Stopniowo zmniejszano też maksymalną ilość wpuszczanych kibiców. Obecnie Maracana posiada dokładnie 88992 indywidualnych siedzeń. Ponieważ mimo remontów stadion nadal nie spełnia wszystkich norm FIFA, w przypadku meczy międzynarodowych jego pojemność ograniczona jest dodatkowo do 72 tysięcy.

I tyle dokładnie widzów było na tegotygodniowym powrocie Seleção na Maracanę. W meczu eliminacyjnym do Mundialu 2010 Brazylijczycy bez większego wysiłku pokonali Ekwador 5-0.

Maracana tak wrosła w świadomość piłkarskich kibiców, że dziś mało kto zdaje sobie sprawę że oficjalnie stadion w Rio wcale się tak nie nazwa. Maracana to tak naprawdę Estádio Jornalista Mário Filho. I co więcej, wbrew temu co często się pisze, popularna nazwa wcale nie pochodzi od brazylijskiej papugi Maracanã. Nie bezpośrednio. Po papudze nazwano rzekę, która kiedyś płynęła niedaleko stadionu. I to od niej przezwisko wziął stadion. Przezwisko pozostało mimo że rzeki już nie ma. To znaczy jest, ale jej nie widać – płynie podziemnym kanałem...

PS. Pisząc tą notkę zaglądałem do fantastycznej książki Lauro Cavalcantiego: „When Brazil Was Modern: A Guide to Architecture, 1928-1960”.