Podróż na Południe

Chile jest prawdopodobnie jedynym krajem na świecie w którym 11 września nie wywołuje natchmiastowych skojarzeń z atakiem na WTC. Bo Chilijczycy mają swój własny wcześniejszy i równie dramatyczny 11 września.

Tego właśnie dnia w 1973 roku chilijska armia i zmilitaryzowana policja carabiñeros, pod przywódctwem generała Augusto Pinocheta, obaliły lewicowy rząd Salvadora Allende - na ulice Santiago wyjechały czołgi, a prezydencki pałac La Moneda został zbombardowany.

Allende w kilka godzin po rozpoczęciu ataku wygłosił swe ostatnie, pożegnalne orędzie do narodu, po czym popełnił samobójstwo. Władzę przejeli generałowie. W Chile 11 września rozpoczął się 17-letni okres wojskowej dyktatury...

Zaprzysiężona tego dnia junta składała się z trzech generałów i admirała: głownodowodzącego chilijskiej armii Augusto Pinocheta, szefa lotnictwa Gustavo Leigha, jednego z szefów carabiñeros Césara Mendoza i szefa marynarki wojennej José Toribio Merino. Dzisaj żaden z tej czwórki już nie żyje. Tegoroczne obchody są pierwszymi bez Pinocheta, który jako ostatni z nich zmarł w grudniu ubiegłego roku.

34 lata później 11 września wciąż u Chilijczyków budzi emocje. Wciąż dzieli. Widać to nawet w używanym słownictwie. Dla zwolenników Pinocheta ówczesne wydarzenia to „pronunciamiento militar", czyli „wojskowe powstanie"; dla pozostałych „el golpe", czyli zamach.

Wielu Chilijczyków żałuje, że Pinochet umarierając uciekł przed sprawiedliwością, że nie stanął przed sądem. Nawet nie z powodu samego zamachu stanu, ale zbrodni jakie jego reżim dokonał w późniejszym okresie. Zbrodni, a także finansowych malwersacji.

Odezwała się nawet Isabel Allende, najpopularniejsza chilijska pisarka, która do tej pory ani razu nie skomentowała śmierci dyktatora:

„Nie jestem osobą która cieszy się ze śmierci kogokolwiek, nawet jeśli chodzi o mojego wroga. Pinochet miał przecież rodzinę, synów, bratanków, którzy go podziwiali i go kochali. Nie chciałam krytykować na łamach prasy zmarłego, gdy jego najbliżsi płakali. Jednak teraz, gdy upłynęło już trochę czasu, mogę powiedzieć, że żałuję iż Pinochet zmarł w całkowitej bezkarności, bez zapłaty za swe zbrodnie i nie oddawszy pieniędzy, które ukradł Chile."

Isabel Allende, która jest córką kuzyna byłego prezydenta, napisała to w komunikacie, który przekazał wczoraj jej amerykański wydawca.