Podróż na Południe

Wczoraj minęło równo pięć lat od porwania ówczesnej kandydatki do kolumbijskiej prezydentury, Ingrid Betancourt, przez lewicowych partyzantów z FARC. W ciągu tych dotychczasowych 1827 dni niewoli kolumbijska polityk stała się - w dużej mierze dzięki swemu podwójnemu kolumbijsko-francuskiemu obywatelstwu – międzynarodowym symbolem wojny domowej toczącej się w jej kraju, a zwłaszcza symbolem ponad 3 tysięcy zakładników przetrzymywanych obecnie przez FARC.

Wykształcona we Francji Betancourt była założycielką Oxígeno, pierwszej w Kolumbii partii wzorowanej na europejskich partiach „Zielonych”. W 1994 roku wybrano ją na deputowaną do Izby Reprezentantów w Bogocie, a cztery lata później na senatora. Pod koniec 2001 roku, 40-letnia wówczas Ingrid, podjęła decyzję o starcie w mających się odbyć rok później wyborach prezydenckich.

W Kolumbii był to wówczas czas wielkich nadziei na zakończenie wojny domowej, trwającej, z drobnymi przerwami, od 1948 roku. W 1998 roku lewicowi partyzanci i rząd porozumieli się co do konieczności rozpoczęcia negocjacji pokojowych. Aby je ułatwić utworzono wówczas olbrzymią, bo liczącą 42 tysiące kilometrów kwadratowych, strefę zdemilitaryzowaną, która miała stać się sceną kontaktów między obiema stronami konfliktu. Negocjacje szybko stanęły jednak w martwym punkcie i 20 lutego 2002 roku prezydent Andrés Pastrana oficjalnie je zerwał, zapowiadając szybki powrót armii do kontrolowanych przez FARC departamentów. Trzy dni później szef kolumbijskiego państwa poleciał do San Vicente del Caguán aby na miejscu oficjalnie potwierdzić powrót rządowych żołnierzy. Betancourt, która akurat w okolicy prowadziła swą kampanię wyborczą postanawia także udać się do San Vincente, gdyż burmistrzem tego miasta był wówczas działacz jej partii. Wraz z przyjaciółką i szefową swej kampanii Clarą Rojas wsiadają w samochód z zamiarem pokonania liczącej blisko 100 kilometrów drogi między Florencią - stolicą stanu Caquetá, a San Vicente del Caguán. Na trasie trwają juz jednak walki między FARC a przybyłymi żołnierzami. Samochód z Betancourt jest kilkakrotnie zatrzymywany przez wojskowe patrole, które starają się ją odwieść od idei kontynuowania podróży. Betancourt podpisuje jednak oświadczenie, że jest świadoma ryzyka i bierze na siebie pełną odpowiedzialność za swe bezpieczeństwo. Żołnierze ją puszczają i... FARC kilka godzin później powiadamia, że kandydatka na prezydenta i jej asystentka zostały zatrzymane.

Najbardziej paradoksalne w tej całej historii jest to, że Ingrid Betancourt nigdy nie kryła pewnej sympatii wobec FARC, powatarzając zawsze, że z lewicowymi partyzantami dzieli większość postulatów i politycznych celów, choć – to zawsze podkreślała – nie zgadza się ze stosowanymi przez nich metodami.

O uwolnienie Betancourt wielokrotnie apelowała Francja, której porwana polityk posiada obywatelstwo. Co więcej aktualny premier Francji Dominique de Villepin jest bardzo dobrym znajomym Ingrid – poznali w Instytucie Studiów Politycznych w Paryżu, w którym ona była studentką, a on wykładowcą. Ta znajomość spowodowała zresztą, pośrednio, kryzys w stosunkach kolumbijsko-francuskich. W 2003 roku de Villepin, wówczas szef francuskiej dyplomacji, uznał uwolnienie swojej znajomej za jeden z priorytetów. Nieoficjalnie wiadomo, że Francuzi byli nawet gotowi zapłacić FARC okup. Problem w tym, że francuscy negocjatorzy przedostawali się na tereny pod kontrolą partyzantów z sąsiedniej Brazylii, a rząd w Bogocie, którym kieruje oficjalnie sprzeciwiający jakimkolwiek negocjacjom z FARC prezydent Alvaro Uribe, o niczym nie był poinformowany. Więc gdy w końcu sprawa się wydała kolumbiskie władze uznały te próby za „skandaliczną ingerencję” we własne sprawy wewnętrzne i na długie miesiące wogóle przestały informować Francuzów o sytuacji porwanej i planowanych działaniach.

Wcale zresztą nie jest pewne, że władze w Bogocie dobrze wiedzą co aktualnie dzieje się z Betancourt, której ostatni nipodważalny znak życia (taśma wideo) przekazany został przez partyzantów trzy lata temu. Przedstawiciele FARC zapewniają, że czuje się ona dobrze i jest przetrzymywana w niedostępnym, porośniętym dżunglą rejonie znajdującym się na pograniczu departamentów Putumayo i Caquetá. Raul Reyes, jeden z szefów lewicowców i ich rzecznik prasowy dodał niedawno, że zakładniczka cieszy się dużym szacunkiem partyzantów „mimo, że nie jest zawsze łatwa do życia i ma silny charakter”. 14 stycznia tego roku także kolumbijskie ministerstwa obrony i spraw wewnętrznych oświadczyły, że posiadają informacje pozwalające twierdzić, że Betancourt żyje i jest zdrowa. W tym tygodniu jednak prezydent Uribe zaskoczył wszystkich stwierdzając w wywiadzie udzielonym francuskiemu dziennikowi Le Figaro, że jego rząd nie posiada żadnej pewnej informacji na temat Betancourt. I że niewykluczone jest nawet to, że FARC wywiózł ją z Kolumbii i przetrzymuje gdzieś za granicą. „To nieodpowiedzialna, kompletna bzdura” – natychmiast zareagował FARC w specjalnym komunikacie.

Alvaro Uribe nie kryje też, że chciałby skłonić Francję do wojskowej pomocy w uwalnianiu zakładników i np. udostępniła swe technologie wywiadowcze. Francja nie chce jednak nic słyszeć o rozwiązaniu siłowym. FARC ma bowiem w zwyczaju natychmiastowe przeprowadzanie egzekucji porwanych w przypadku jakiegokolwiek ataku na obozy w których się oni znajdują. Oczywiście są wyjątki, jak chociażby mianowany kilka dni temu nowy szef kolumbijskiej dyplomacji Fernando Araújo Perdomo. Jednak nawet on nie został uwolniony, lecz sam uciekł korzystając z zamieszania jakie wywołał niespodziewany atak sił rządowych na obóz w którym był przetrzymywany.

Międzynarodowy komitet na rzecz uwolnienia Ingrid Betancourt, w którym bardzo aktywna jest m.in. matka i córka porwanej, nie kryją swych krytyk wobec rządu Uribe i jego polityki wobec FARC. Kolumbijski prezydent oficjalnie sprzeciwia się negocjacjom z partyzantami, których uważa za terrorystów. Nie chce też się zgodzić na proponowaną a przez FARC tzw. „humanitarną wymianę więźniów” w ramach której partyzanci uwolniliby swych ok. 60 zakładników politycznych (w tym Betancourt), a rząd w Bogocie wypuściłby z więzień ok. 600 lewicowych bojowników. Bliscy Betancourt narzekają też na Francję, która – ich zdaniem – od 2003 roku nie robi nic aby doprowadzić do uwolnienia swej obywatelki.

Zakładnicy FARC to jednak nie tylko Ingrid Betancourt i Clara Rojas , oraz piędziesięciu-kilku innych tzw. zakładników politycznych (jest wśród nich m.in. trzech Amerykanów, pięciu byłych deputowanych, jeden były gubernator i kilkunastu oficerów rządowej armii). W niewoli FARC znajduje się obecnie ponad 3000 osób. Porwania stały się bowiem drugim po produkcji i przemycie kokainy źródłem dochodów partyzantów. FARC porywa przede wszystkim zwykłych, anonimowych Kolumbijczyków, którzy są przetrzymywani tak długo aż rodzina zbierze pieniądze na żądany okup.