Podróż na Południe

Jest to prawdopodobnie jeden z najniecierpliwiej oczekiwanych projektów astronomicznych. Na chilijskiej Atacamie budowane jest właśnie najsilniejsze „oko” ludzkości - radioteleskop o mocy takiej, że astronomowie będą mogli spojrzeć w takie zakątki Wszechświata, o których obecnie mogą jedynie marzyć. Zakłada się, że będzie on o przynajmniej 10 razy dokładniejszy niż słynny teleskop kosmiczny Hubble!

Prace budowlane nad ALMA, bo tak zwie się to astronomiczne cacko, rozpoczęły się w listopadzie 2003 roku. I trwać będą jeszcze co najmniej 5 lat. Obserwatorium zacznie jednak działać, w ograniczonym oczywiście wymiarze, już prawdopodobnie w przyszłym roku.

Warunki w jakich pracują budowlańcy i nadzorujący ich naukowcy są wyjątkowo drastyczne. ALMA powstaje na znajdującym się na wschód od San Pedro de Atacama płaskowyżu Chajnantor, na wysokości blisko 5100 metrów. Ekstremalne temperatury, brak wody, rzadkie powietrze (parcownicy dotleniają się w specjalnej komorze tlenowej!), silne promieniowanie UV – wszystko to sprawia, że każda prosta czynność budowlana jest niebywałym wyzwaniem. I oczywiście wiążą się z nią olbrzymie koszty. Szacuje się obecnie, że wybudowanie ALMA będzie prawdopodobnie kosztowało prawie 800 milionów dolarów. Przedsiewzięcie finansowane jest przez Unię Europejską, Stany Zjednoczone, Kanadę, Japonię i Chile. Fundatorzy są przekonani, że dzięki ALMA będzie można jeszcze lepiej zrozumieć początek Wszechświata. Dzięki temu radioteleskopowi (fachowo zwanym radiointerferometrem) będzie można obserwować formowanie się nowych gwiazd i planet, czarne dziury, kwazary i odległe galaktyki. A nawet wykryć ślady życia organicznego w przestrzeni pozaziemskiej.

Obserwatorium astronomiczne ALMA opierać się będzie na co najmniej 64 mobilnych antenach o średnicy 12 metrów, rozstawionych na przestrzeni 10 kilometrów kwadratowych. Anteny te będą w stanie odbierać mikrofale o długości równej i mniejszej od 1 milimetra. Tak niesamowita rozdzielczość możliwa jest do uzyskania tylko w takich miejscach jak płaskowyż Chajnantor. Mikrofale są bowiem normalnie pochłaniane przez parę wodną znajdującą się w ziemskiej atmosferze. Atacama jest jednak jednym z najbardziej suchych miejsc na Ziemi...

Chilijska pustynia, sucha i z dala od wszelkich źródeł atmosferycznych i świetlnych zanieczyszczeń już od dawna uznawana jest za jedo z najlepszych miejsc na świecie do astronomicznych obserwacji. Od lat działają tam już optyczne teleskopy Europejskiego Południowego Obserwatorium. Znajdują się one w La Silla:

i na Cerro Paranal:

ALMA powstaje zaś w tym miejscu:

 (fot. Simon Radford)

I tak mniej więcej ma wyglądać:

I na koniec jeszcze pewna liczba: 16000000000000000 – tyle operacji na sekundę wykonywać będzie superkomputer, aby przetworzyć dane otrzymywane z anten ALMA...