Podróż na Południe

Gdzie jest przyszłość, gdzie jest przeszłość? Dla większości z nas pytanie to jest wyjątkowo banalne – to co przeżyliśmy znajduje się za nami, a to co nas czeka jest wciąż przed nami.

„Jest to jedna z niewielu rzeczy wspólnych dla wszystkich kultur świata. Europejczycy, Chińczycy, Polinezyjczycy, Japończycy, Bantu, Inuici – wszyscy łączą czas z przestrzenią i umieszczają przeszłość jako coś z tyłu, a przyszłość jako coś znajdującego się z przodu. Znaleźliśmy jednak wyjątek od tej reguły. Są nimi Indianie Aymara w Ameryce Południowej." – tłumaczy dr. Rafael Núñez z Uniwersytetu w Kaliforni.

W najnowszym wydaniu Cognitive Science Journal Rafael Nuñez, wraz z prof. Eve Sweetserem, przedstawiają zaskakujące wyniki swych badań – zamieszkujący Boliwię, Peru i północ Chile Aymara mają zupełnie odwrotne wyobrażenie czasu w przestrzeni. Do określania przeszłości używają oni słowa „nayra”, które oznacza m.in. oko i czoło, natomiast gdy mówią o przyszłości stosują słowo „qhipa”, które oznacza plecy i to co jest za czymś innym, z tyłu. „Przyszły rok” w języku aymara to „qhipa mara”, czyli dosłownie „rok z tyłu”. „Miniony rok” to z kolei „nayra mara”, czyli dosłownie „rok czołowy, frontalny”.

Naukowcy, którzy spędzili kilka tygodni z indianami Aymara w północhnym Chile zauważyli też, że – zwłaszcza osoby starsze – mówiąc o przyszłości wskazują kciukiem podad ramieniem do tyłu i wyciągają przed siebie ręce, gdy mówią o czymś, co wydarzyło się w przeszłości…