Podróż na Południe

Tym razem nie będzie o polityce (ufff...). Lecz o kolejnym latynoskim sukcesie. Brazylijczyk Paulo Mendez da Rocha otrzymał właśnie jedną z najbardziej prestiżowych nagród przyznawanych architektom – Pritzker Prize.

To, przyznawane od 1979 roku wyróżnienie, ufundowane przez rodzinę, która stworzyła światową sieć hoteli Hyatt, jest bardzo często nazywane architektonicznym Noblem. I, tak jak prawdziwy Nobel, poza chwałą przynosi także konkretne korzyści finansowe – czek na 100 tysięcy dolarów.

Choć akurat w przypadku bardzo znanych architektów ta forsa, aż tak wielkiego znaczenia nie ma. Do biednych oni należą. Nawet w Brazylii. Ta nagroda to przede wszystki wyraz uznania, swego rozaju hołd złożony przez innych ludzi z branży – w jury nagrody zasiadają m.in. jej laureaci z poprzednich lat, a także wybitni krytycy i teoretycy architektury. „To co jest ważne, to nie sama nagroda, ale poczucie że zostałem zrozumiany. Architektura jest przecież formą komunikowania. I najwyraźniej ktoś wysłuchał to, co chciałem powiedzieć. Dlatego jestem szczęśliwy z powodu tego wyróżnienia” – powiedział da Rocha, gdy poinformowano go o nagrodzie.

Ten 78-letni obecnie architekt swą zawodową karierę rozpoczął w latach 50-tych. I rozpoczął ją od sukcesu – wygrał narodowy konkurs na rozbudowę klubu sportowego Paulistano. „To otworzyło mi bardzo wiele drzwi. Zostałem zaakceptowany, mimo że moje pomysły, w owym czasie, bardzo wielu szokowały” – wspomina teraz.

Rzeczywiście architektura Brazylijczyka nie pozostawia nikogo obojętnym. Zaprojektowane przez niego budynki, a zwłaszcza używane do ich konstrukcji materiały – beton, szkło i stal, nie pozostają niezauważone. Dla Mendeza da Rocha budowa to „rekonstrukcja przestrzeni”. „Gdy projektujesz, tworzysz świat od nowa. Musisz zapomnieć o wszystkim co kiedykolwiek wcześniej istniało” – tłumaczył zawsze swoim studentom.

Bo oprócz pracy twórczej Brazylijczyk przez długie lata był także wykładowcą na wydziale architektury Uniwersytetu São Paulo. I na którym, między 1969 a 1980 miał też... zakaz wykładania. Generałom, którzy rządzili w owym czasie Brazylią nie podobały się jego teorie na temat społecznej roli architektury...

Teoretycy twórczość Mendeza da Rocha klasyfikują jako brazylijską odmianę „brutalizmu”, charakteryzującego się m.in. dużą ekpresyjnością i eksponowaniem surowych materiałów konstrukcyjnym. Uważąją go wręcz za „ojca” tego brazylijskiego brutalizmu, zwanego też często „szkołą paulistowską”. Jurorzy Pritzker Price w werdykcie podkreślili, że da Rocha osiągnął mistrzostwo w „jawnym użyciu prostych materiałów i głębokim zrozumieniu poetyki przestrzeni”. Brzmi ładnie, cokolwiek miałoby to znaczyć... :)

Do jego najważniejszych realizacji nalezą m.in. budynek Brazylijskiego Muzeum Rzeźby w São Paulo (1988), zabudowa Placu Patriarchy (Praça do Patriarca) w tym mieście (1992), przebudowa Pinakoteki tamże (1993), czy monumentalny stadion futbolowy Serra Dourada w Goiânia (1973).

Mieszkający w São Paulo Mendez da Rocha mimo swego wieku nadal pracuje. „I będę to robił tak długo, jak będę żył” – podkreśla. W chwili obecnej kieruje projektem rozbudowy Uniwersytetu w Vigo, w Hiszpanii.

Paulo Mendez da Rocha jest już trzecim latynoskim architektem wyróżnionym nagrodą Pritzkera. W 1980 roku otrzymał ją nieżyjący już Meksykanin Luis Barragán, a 8 lat później inny wybitny brazylijski architekt Oscar Niemeyer. Wśród innych laureatów są takie architektoniczne sławy jak Frank Gehry, Renzo Piano, Rem Koolhaas, czy Sir Norman Foster.

Od tego wszystko się zaczęło – hala klubu Paulistano w São Paulo (fot. José Moscardi).

Kaplica Świętego Piotra w Campos de Jordão (fot. Christiano Mascaro).

Rezydencja Mendeza da Rocha w São Paulo (fot. Anette Spiro).